precedente

TRADIZIONI OZIERESI

Sa Bonistrina

befana

 

Sa Bonistrina = l’Epifania. Ad Ozieri, nelle sere del 5 e 6 gennaio gruppi di bambini e ragazzi andavano di casa in casa a cantare “sos tres rese” i tre re. I ragazzi bussavano, e quando il padrone di casa chiedeva chi ci fosse alla porta; loro dicevano: a cantamus. Se veniva concesso loro di cantare, aprivano i canti con:

 

solista:

 

A cantamus sos tre’ rese

su bambinu in basciu est postu

in mesu ‘e sos animales

sos coros angelicales

sa musica an frommadu

in Bellé Gesu est nadu.

 

coro:

 

ese

ostu

ales

ales

adu

adu

 

I versi di apertura e di chiusura, compresi quelli di malaugurio (vedi più avanti), venivano cantati da un solista mentre il resto del gruppo gli faceva il coro ripetendo le ultime due sillabe di ogni verso, non pronunciando la prima lettera se queste cominciavano per consonante come si vede nello schema sopra.

Dopo la strofa di apertura  si cantavano le più belle canzoni di Natale; tra le quali le due che seguono:

 

Notte de chelu

 

Note de chelu est custa, d'ogni sinu

de allegria si sentit bundare,

ca in sa gruta est nadu su Bambinu

dai s'inferru pro nos lierare.

 

coro:

Est nadu, est nadu, est nadu su Bambinu,

enide, 'enide totus a l'ammirare,

enide a l'adorare,

enide a l'adorare, a l'amare.

 

 

Iss'at lassadu su chelu lughente

e bennid'est a sa gruta a penare,

che fizigheddu de pobera zente

e fit su fizu de su Re divinu.

 

coro :

Est nadu, est nadu...

 

Subra sa paza l'ana collocadu

ca non b'aiat lacu a reposare,

ma sos anghélos l'ana acoltegiadu

tra sas istellas fatende caminu.

 

coro :

Est nadu, est nadu...

 

Pustis sun sos pastores acudidos

che poberitos a lu saludare

e tra lughe de chelu si sun bidos

e totus ant bid'oro in su terrinu.

 

coro :

Est nadu, est nadu...

 

Pannos no at sa Mama a luestire,

ma sa lughe l'at chelfid'ammantare:

no at prendas ne oro a si frunire,

m'at tot'astros e mundu in destinu.

 

coro:

Est nadu, est nadu, est nadu su Bambinu,

enide, 'enide totus a l'ammirare,

enide a l'adorare,

‘enide a l'adorare, a l'amare.

 

Naschid’est

 

Nàschid' est in sa capanna

poberita de Bellè

in sa note pius manna

de su chelu s'altu Re.

 

coro:

"Glòria, glòria!" cantant in chelu

lùghidos ànghelos pro s'altu Re.

"Paghe e vitòria", s'as bonu zelu,

ànima pòbera, cantant pro te.

 

E in giru a sa domita

de anghèlos si falàt

una truma beneita,

chi 'olende s'allumàt.

 

E tucànt da’ s'oriente

cun s'istella sos tres Res;

l'adorànt devotamente:

"Bambineddu inoghe ses?".

 

coro:

"Glòria, glòria!" cantan

.

 

E beniant sos pastores

incantados, cre non cre,

e in cussos risplendores

apuntant lestros su pe'.

 

E abertu su tesoro,

liberales li donànt

cun intzensu, mirra e oro,

e cuntentos si ch'andànt.

 

coro:

"Glòria, glòria!" cantan

 

E narat dognun' in coro:

"Bambineddu inoghe so.

Non ti 'ato prata e oro,

ma cust'ànima ti do."

 

E Zusepe cun Maria

luminosos totus in se

Li narànt in allegria:

"Fizu, totus amus pro Te!"

 

coro:

"Glòria, glòria!" cantan in chelu

lùghidos ànghelos pro s'altu Re.

"Paghe e vitòria", s'as bonu zelu,

ànima pòbera, cantan pro te.

 

 

Esaurito il repertorio delle canzoni del Natale, si chiudeva con un canto di buon augurio:

 

solista:

 

Bona note e bon’annu

e bona pasca cumprida

Déus bos diat vida

e menzus a un’aterannu.

E filedas seda e pannu

e pannu cun sedaria

e campedas a chent’annos

cun tota sa cumpagnia.

Déus bos diat vida

bona note a largos annos.

 

coro:

 

annu

ida

ida

annu

annu

ia

annos

ia

ida

annos

 

 

Finito di cantare chiedevano la ricompensa col caratteristico grido: a sa càriga tzia Mari’, e  ricevevano dolci, fichi secchi, noci, mandorle, confetti, caramelle e delle volte anche soldi.

Qualche volta capitava che in qualche casa  non davano loro il permesso di cantare per non disturbare qualche parente che non stava bene, ma ricevevano ugualmente i doni. Se poi qualcuno, senza una valida ragione non apriva la porta per farli cantare, o peggio, li mandava via in malo modo, i ragazzi indispettiti intonavano un canto maleaugurante:

 

solista:

 

Tira-tira sa colora

dai su letu a su foghile

cantu nd’azis dadu a mie

bos nde restet intro e fora

 

coro:

 

ora

ile

ie

ora

 

 

 e subito dopo scappavano a gambe levate.

 

La sera tardi, o meglio la notte, era il turno di sas cumpagnias gruppi di amici adulti, che dietro invito di parenti e conoscenti andavano nelle case, e li, intonavano in coro i canti natalizi in onore del Bambino Gesù, allietando in questo modo gli ospiti presenti; ricevendo come ricompensa su cùmbidu, consistente nei dolci tradizionali e abbondante libagione che veniva consumata in loco.

C'è da dire che, in questi ultimi anni, grazie all'assessorato alla cultura e alla collaborazione di alcune associazioni , gli ozieresi stanno riscoprendo questa antica tradizione.

 

Anche ad Ittireddu è costume cantare  Sos tres Res la sera prima dell’Epifania, dove i ragazzi si riuniscono e cantano di porta in porta per annunciare la venuta del Messia, ricevendo in cambio frutta, noci, dolci e caramelle, mentre gli adulti colgono l'occasione per prendere delle sbornie colossali.

 

Sos tres res di Ittireddu si differenziano da quelli di Ozieri nelle strofe di apertura e di chiusura dei canti, mentre la strofa di malaugurio (nel caso il padrone di casa non aprisse la porta) è identica:

 

Nova novas de allegria,

novas de su naschimentu,

novas de grande cuntentu

chi bos damus su messia,

su messia est beru Deus,

naschid’in note e nadale

un’ istella orientale

ch’at postu in caminu lughiat,

tres pastores chi b’aiat

cando su Gesus naschesit

e-i sa musica s’intendesit

chi sos anghelos faghiant,

la cantamus sa melodia

c’amus concluidu s’annu

Bona note e bon’annu

bonas pascas a las cumprire

E Deus bos diat vida

e menzus a un’ater annu

 

Seguito dal grido: A NOS NDE DADESE?

 

Ricevuto i doni i ragazzi intonavano i versi di ringraziamento:

 

A chent’annos sa padrona

a chent'annos su padronu

la godedas custa Festa,

Gesu Cristu a manu dresta

chi Bos ponzat in ora ona,

a chent’annos sa padrona

a chent'annos su padronu.

 

 

 

A Bonnanaro nella notte del cinque e del sei gennaio, per l'epifania, alcuni amici si riunivano e andavano nelle case di parenti e conoscenti.

Giunti alla porta cantavano "sos tres rese", aspettavano che il padrone di casa aprisse la porta e poi dicevano in Sassarese:"a zi cantemmu", ed entrando in casa salutavano così: "bona sera sa padrona iscusade su disturbu".

Una volta dentro cantavano delle quartine in onore alla nascita di Gesù e di augurio per il nuovo anno; concludevano cantando:

 

Custa est s'ultima quartina

Sa chi como bos cantamus

Su chi nos dades leamus

O de inu pienade sa mesina".

 

I padroni di casa gli invitavano e gli regalavano di quello che avevano in casa: salsiccia, fichi secchi, uva passa, ecc..

Mettevano tutto ciò che gli davano dentro "sa bertula" (la bisaccia), e poi continuavano il giro delle case.

Finito il giro, con tutto quello che avevano ricevuto facevano una spuntino.

 

Canto in versione sassarese:

A zent'anni li padroni
si zi daghedi cantà
un pattu vogliu fà
non ni vogliu iscì in gherra
noi andremmu terra terra
che li cristian vibi
tanti inoghi e tanti inchibi
fiaba non li vurremmu
tutti li dinà chi femmu
li punimmu a cocci e sori
cariga di don saori
dedizinni in cantiadi
un piattu a li leccai
a lìchi pononi fattu
e a noi un buon piattu
di chissa cariga buona
a zent'anni la padrona.  

Ad Ollollai l’Epifania è chiamata “sa die ‘e sas nutzas”. In tale ricorrenza si annunziavano pubblicamente i fidanzamenti.

Di seguito altri testi di canzoni natalizie.

A GESU IN ALLEGRIA

A Gesu in allegria:
totu su mundu at salvadu.
Cristos s'est ingeneradu
dae s'intragna de Maria.

O Maria gloriosa,
virgine innantis de partu;
e a pustis de su partu,
restesi virgine e pura.

Custa divina jarura
bos siat in cumpagnia.
Bona note e bon'annu
e bona Pasca cumprida:
Desu bos diat vida
menzus a un'ater'annu.

Annuntziamus sos annos
de sos padronos de domo
bi lis naramus dae como
chi viviant a largos annos.

Custa est s'ultima quadreta
sa ch'istanote cantamus
su chi nos dades leamus
lardu, sartitza o peta!


SOS TRES RES

S'avviant sos tres Res in giusta ghia,
cun sos bolantes suos assistentes:
un'istella at bessidu in Oriente
in favore a Zusepe e Maria.

Si nde falant da-e caddu totos tres
e tzocant in sa janna beneita,
nende: "Nois semus sos tres Res,
benimus a bos fagher s'imbisìta".

S'anghelu Gabriele Amenderosa,
pro coronare su veru Messia,
santu Zuseppe cun sa sua isposa
e duos pastores a cumpagnia.


IN SA NOTTE PROFUNDA

In sa note profunda
cantat su rusignolu
cun sas pius suaves melodias;
su murmutu 'e s'unda
de su calmu rizolu
contat misteriosas allegrias.
Prus che mai bellas
tremulant in su chelu sas istellas.


Gloria in excelsis Deo!
Gloria in excelsis Deo!
Et in terra pax
hominibus bonae voluntatis!
Gloria in excelsis Deo!


E acò ch'in s'area
tota paghe e dultzura
s'atzendet riu de viv'isplendore;
un'angelica ischiera
bolat a sa basciura
pro saludare su nadu Segnore
l'alleviant sas penas
cun curas e soaves cantilenas.

Gloria in excelsis...

Apat sa paghe santa
ogn'anima indurida
chi fiorire bi potat s'amore;
ogni trista pianta
diat frutos de vida
e otenzat consolu ogni dolore;
de late e mele rios
currant dai sos montes e pendios.

Gloria in excelsis Deo!
Gloria in excelsis Deo!
Et in terra pax
hominibus bonae voluntatis!
Gloria in excelsis Deo!

CAND'EST NADU GESU

Cando est nadu Gesu in sa gruta,
est faladu dae chelu un'istolu
de anghelos lughentes a bolu
ei sa gruta nde parzeit alluta.

E canteint cun suavidade:
“In chelu a Deus gloria
e in terra vitoria
a d'ogni omine de bona voluntade”.

Sos pastores ancora lassende
in pasturas sas bamas tranchiglias,
acudiant a sas meraviglias
e incantados ruiant adorende.

E naraiant in coro issoro:
“Nois semus poveritos,
ma rocas e granitos
ti diamus cherrer dare fatos d'oro”.

E benzeint sos tres res da' oriente
infilados infatu a s'istella,
de sa gruta formeint capella
aterrados preghende umilmente.

E nelzeint: "A Tie istrinamus,
custos donos cun totu su coro,
s'intzensu, sa mirra e-i s'oro,
e cun Tegus in sinu non ch'andamus".



ANDEMUS A SA GRUTTA

Andemus a sa gruta,
de lughe tot'alluta,
ch'est nadu su Bambinu:
Gesu, Segnore nostru Re divinu.

Est nadu poveritu
e vivet in afannos,
chena recatu ne pannos,
patende famine e fritu.

Ma benit un'istolu,
de Anghelos a bolu
e l' 'istana festende,
cun dulches innos de gloria cantende.

E dai sos lugores
giamados, sos pastores,
ruent imbenujados
a tantas meravizas incantados.


ANGHELOS CANTATE

Anghelos cantate
In unu portale
Naschid'est Gesusu
Misteriu prusu
Non best'uguale
Tra duos animales
Giuseppe e Maria
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Dormi prenna e oro
Sole riluchente
Raju risplennente
De chelu tesoro
Chi salvas su moro
Dae sa preionia
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Riposa segnore
Dormi fizzu amadu
O verbu incarnadu
Nattu redentore
Pro su peccatore
Cuminzas sa via
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Dormi cun cuntentu
Non prangas ancora
Atta a bennere s'ora
De su patimentu
Vasu de argentu pienu de allegria
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Pizinnu graziosu
Benignu e giocundu
Luche de su munnu
De sos santos gosu
Fizzu graziosu
De s'anima mia
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Sos bonos pastores
Sono vigilenne
S'intennene cantenne
Celestes canzones
Cun grannes onores
B'annana a Maria
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

De frores e fozzas
Fecunnan sa terra
Este istatu in gherra
Cun metas dolores
Pro su peccatore
S'abberi sa via
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria

Sos supremos coros
De sos serafinos
Cun durches clarinos
Bellos e decoros
Suscitan sonoros
Cantos de allegria
Anghelos Cantate a su izzu de Maria ...Anghelos Cantate a su izzu de Maria


precedente

 

ilquintomoro